Vawleicungah khualipi nuam bik an ti mi New York khualipi cu muinak in a khat ko cang, Coronavirus le New York

New York khua? A min zong aa dawh. A min van theih bak in, minung thinlung a hlangmi khua a si. Mi tampi nih phanh duhmi khua a si. A ruang cu, vawleicung i khua lian bik le min thang bik pakhat a si. UNO zungpi umnak a si. Vawleicung inn sangbik a rak si balmi Empire State Building le Twin Tower timi World Trade Center One and Two an umnak a si. Liberty Statue umnak le vawleicung tangka vialte a controltu Stock Company lianlian an umnak, Wal-Street umnak a si. Manhattan sang cu vawleicung innsangmi tambik aa buutnak a si. Phun dang in chim ahcun, vawleicung pumpi rumnak, fimthiamnak le thawnnak a langhnak bik cu New York khua a si ko.

New York hi voi hnih ka phan ve cang i, a mak taktakm khua le khua nuam taktak a si. Zoh ding a tam tuk. Khuaruahhar a tam tuk. 1997 December sianginn khar lio ah New Haven OMSC ah Mission Courses pahnih ka rak lak i, mah cu pah cun New York ka rak hmuh. Mah tan ahcun Empire State building ka rak kai kho i, ka lunghmuih taktak. UNO building pi zong kan rak zoh hna.

Y2K an timi kum kum 2000 a tlin kum Kum Thar zan hmannak ah Time Square ah kan rak kal. A thaizing Kum Thar ni ah ka rak kal than. Pu Stanley Hram Uk nih a kan chawhpi. Pu Ceu Hlun le Pu Van Ling le Pu Siang Dun he kan rak si. Kan rak i nuam taktak. Liberty Statue kan kai. World Trade Center kan rak kai. A kik tuk nain, kan rak i nuam tuk.

Cu pin ah 911 lio ah Terrorist nih Twin Towers bomh an thlak caah US tuanbia ah a fak bikmi tuarnak pakhat a tuarmi khua a si. 911 ruangah USA tuanbia le sining vialte tampi a zungzal in aa thleng. Vawleicung thil sining vialte tamtuk aa thleng. New York van ti cangka in, 911 le Twin Towers tuanbia hi thinlung ah a chuak colh i, minung thinlung a tuaitam khotu khua a si. 2000 Kum Thar ni ah kei zong World Trade Center pi cung sang bik dot cu ka rak kai kho ve. A mak taktakmi inn a si.

Nihin ni ahcun World Trade Center (Twin Tower) a rak dirnak zawn ah, One World Trade Center asiloah Freedom Tower timi pe 1,776 sangmi a dir. Cucu USA Independence a hmuh kum 1,776 hmelchunhnak caah pe 1,766 an sak. Hihi zoh a phun taktakmi le tuanbia a ngei taktakmi inn a si.

Rili kam khua a si caah, hlei sangsang le tii tang kalmi hlei tampi a umnak a si. Library lianlian le minthang Columbia University umnak khua a si. Vawleicung ah minthang Central Park a umnak khua a si. USA i company lianbian an umnak le Chrysler le Rockefeller Tower an umnak a si. UNO zung umnak a si caah, vawleicung cozah phunphun he aa pehtlaihmi zung tampi an um. Atu kan President Donald Trump zong nih, a umnak khua ah aa tuahmi a si.

Minung tam ah USA ah pakhatnak a si i, vawleicungpumpi ah 8 nak a si. 2018 ah minung 21,575,000 an um i, area 11,875 a kau. Vawleicung rumnak in tuak ahcun, New York cu rum ah pahnihnak a si. Tokyo khua changtu a si. Cu tluk cun New York hi a hmunhma a tha. Tlawnlen a nuam. Zoh ding a tam tuk. Innlo lianlian le sangsang, lungpang bantuk in an i tlar i, a khua hi sunlawinak in a khatmi khua a si ko. Voi hnih ka phan cang i, a khuachung chawh hi ka cim lo.

USA ah Laimi a rami hi ka ti tawn hna. “USA phanh tung i New York phanh lo cu, Hakha tlawn tung i, Cawbuk tiang hrawng phak tluk a si” tiah ka ti tawn hna. Minthang Time Square hna i chawh cu a a rak nuam taktak ko. Keimah zong nih phanh than ka duh tukmi khua a si. Ka fale an tlei cun kan chungkhar tein kan tlawng te lai tiah ka tinhmi a si.

Hi New York khua cu, vawleicung ah minung tambik nih tlawn le hmuh an duhmi khua a si. Taxi le motor a tam tuk caah, pumpak motor umkal hi a fawi lo. Taxi hlan i umkal a miak. Cun vawleitang in a kalmi metro train timi cit hi a miak bik a si. Tlanglawng zong hi, khualai ahcun vawleitang lawng tein a kal i, “station” lianlian hi vawlei tangah an um. Cu station in a rak chuakmi minung hi an tam tuk ah hin, hngerhte chuakchuak bak khi an si ko.

New York cu, ngaknu zong an i dawh tuk. Tlangval zong an i dawh tuk. Mirum milian le mifim cathiam an i butnak cem khua a si. Inn man a fah cemnak le minung thlahlawh a that cemnak khua a si. Rian a tam biknak le company tam bik an umnak khua a si. Minung hi an thilri hruk le cawlcangh ning hi, New York ahcun aa dang hrimhrim. An nunning a sang deuh vingvan ko.

Silo awk a tha lo. Zeicatiah New York cu USA ah minung tam biknak le rian tambiknak khua a si. USA ah hin company dihlak hi 250,000 tluk a um i, cu vialte chung ah, minung 100 cung a simi company New York khua ah headquarter a sermi hi a tlawm bik ah 2,768 an si ti a si. Cu lak a lian bik cu IBM a si i riantuantu 380,300 am um. Lai Tlang minung dihlak i, cheunga cheuli (4/5) an si. Life Insurance Company lian taktak New York Life Insurance company zong a umnak a si, cu company ah kan laimi Pu Stanley Hram Uk zong a tuan ve.

New York khua hi phun dang te a si nain, Asian an tam. Tuluk an tam ngaingai. Yangon bantuk a si. Khualak ah Asian eidin dawr le Asian Dawr tam tuk a um. China Town zong a um i, a chung chawh hi a nuam taktak. Kawlram Yangon chawh bantuk khi a si ve. “Asian ram ah hlah maw kan um? Hong Kong le Singapore ah hlah maw kan um ti awk tlak in Asian minung le Asian dawr a tam. Tuluk, Japan, Korea le Vietnam an tam.”

New York khua a nuamhtertu bik pakhat cu Central Park a si rih. Cun Central Park kam hi, puai lianlian an tuahnak hmun a si. Khualai cer bak ah tupi bantuk in a hmawngmi a si i, ramtang bantuk bak in a um kho. Thanksgiving Day ahcun Macy Thanksgiving Day Parade sunglawi taktak in an tuahnak hmun a si. New York thatnak le dawhnak le sungparnak hi chim cawk ding a si lo. Cucaah New York cu “America ram sui khua” ti awk tlak a si.

Cu New York khua cu, nihin ni ahcun mit nih a hmuh khawhlomi Coronavirus ruangah thir le phang in umnak khua ah a tla cang. A khua rumnak, fimnak, innlo thatha, lamsul thatha, sianginn thatha le nuamhnak vialte hna nih, minung hna a ngamter kho ti lo. Hlan ah hngerhte chuak bantuk in minung an tamnak le an chahnak, New York khualai vialte cu, king dimdiam tein a um ko cang. Kianh cawk lo minung vialte kha, innchung ah an i erh dih cang.

Rel cawk lo ngacha taxi le bus vialte le pumpak motor vialhe an i din dih cang. Palik, meihmittu motor le Emergency motor dah ti lo motor thawng theih ding hmanh a um set ti lo. Tlanglawng station vialte zong king dimdiam tein an um cang. Chun he zaan he aa din ballomi le a dai ballomi khuapi, a cawl zungzalmi khua, a tu cu “khua king” timi ah aa chuah. Ngaknu dawhdawh le tlangval dawhdawh lennak, Central Park cu a tu ahcun mizaw zohnak hmun ah an tla i, lawmhnak thlam hrimhrim a leng kho ti lo. King dimdiam tein ngaihchia lungleng te in a um. Zanlei sang mikin lio ahcun chawh ngamanak ding hmanh in a um ti lo. Ningti za a si ko cang.

New York dawhtertu Empire State BuildingZan ah, eidindawr le nuamhnak phunphun le taxi a khak in aa khatmi cu, daam bang a dai ko cang. King dimdiam tein ralchiami caah ahcun chawh ngamnak ding hmanh in aum ti lo. Innsangsang le innn lianlian umnak i, king dimdiam te in chawh cu, mithla tuksum khi a si ko cang. Vawleicung khua vialte lakah, khua lianngan bik New York khuapi sining zoh tik ah, vawlei ah a hmunmi thil a um lo. Vawlei ahcun aa rawk kho lo mi thil a um lo” timi a fianter tuk hringhran.

New York khua cu khua lianngan taktak a si. Zei thil paoh hi a tling dih i a tlamtling dih ko lai tiah ruah awk in a um. Minung nih hi tluk lawmmam in innlo le lamsul an ser khawhmi ruah ahcun khuaruahhar khua a si ko. Asinain Covid-19 biattak tein a van karh tik ahcun, an i fimhlawm kho ti lo. Sizung, doctors le nurses nih an ti khawhnak leng tiang in, mizaw an tam i an karh. Sizung riantuantu hi an baa taktak ti a si. A cheu cu a zawmi zong an um ve. A cheu cu an thinlung nih a celh ti lo i, coronavirus ka ngei rua tiah aa ruat nain, an hniksak tik hna ah an ngei lo ti a si.

A tu le tu mizaw zual an lut. A lut cia an chuak zawk ti lo. A tu le tu mithi an um. Mithi inn ah aa tlumlomi cu “a kik thlahmi truck” chung ah an chiah hna. Ruak fim le zohkhenh zong hi a har taktak ti a si.

New York area ahcun sizung ah an i tlum ti lo. Ruak chiahnak khan ah ruak an i tlum ti lo. Harnak tampi an tong. Cucaah Central Park ah puan sizung khulrang in an sak chawm i, cu ka ah mizaw thlawpbul an si. Coronavirus hi capo a si lo. Biatak a si. Tih a nung taktakmi zawtnak hrik a si ko. Chonh a ran tuk caah, tih ding a si i, ralrin taktak a herh ko.

New York khualai Central Park chung i puan sizung hnaTuan deuh ahcun, Coronavirus hi Hoax (lih) tiah a rak ti ko nain, President Trump hman nih, “Tu zarh le a ra laimi zarh ahcun minung tampi an thi lai” tiah a ti cang. New York area ahcun an i ti khawh ti lo caah, ralkap 1,000 bak riantuan bawmtu ding ah President nih a thlah hna i, New York khuapi caah thanuam ngai a si.

Coronavirus tamnak New York khua ahcun, Doctors te, nurses le sizung riantuantu an baa tuk cang hna. A zawmi zong an pah ve cang i, hi hna caah fak pi in thlacam piak ah herh ko. New York State lawng ah, minung 100,000 an zaw i New York khuapi chung bakbak ah, 63,000 an zaw ti a si. Ventilator timi “nunnak khamhtu seh” khi an i that lo caah, Tuluk nih nizan ah 1,000 an rak hlut hna. Oregon State in 140 a van kuat ve hna lai ti a si. Hi / thil nih mizaw tampi a khamh te hna lai tiah ruahchannak a um. By: Rev. Dr. Hai Vung Lian

Be the first to comment on "Vawleicungah khualipi nuam bik an ti mi New York khualipi cu muinak in a khat ko cang, Coronavirus le New York"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*


error: Content is protected !!